Millî İstihbarat Teşkilatı’nın (MİT) yayımladığı 7 Ağustos 1933 tarihli rapor, Trabzon–Gümüşhane güzergâhı ve Zigana çevresinde araştırma yapan yabancı botanikçilerin nasıl takip edildiğini anlatıyor. Belgede, 1930’da bölgeye gelen iki botanikçiye eşlik eden görevlilerin, araştırmacıların temposuna yetişemeyerek geri döndüğü aktarılıyor.

MİT’in resmî internet sitesindeki “Özel Koleksiyon/Belgeler” bölümünde yer alan rapor, Erzurum B Amirliği’nden teşkilatın öncülü Millî Emniyet Hizmeti Riyâseti’ne gönderildi. Raporda, yabancıların Doğu Karadeniz ve Erzurum’daki seyahatleri ile araştırmalarının takibine ilişkin değerlendirmelere yer verildi.

“Günde 30 kilometre geziyor, dağlara tırmanıyorlardı”

Belgeye göre iki yabancı botanikçiye bir istihbarat memuru ile vilayetin ziraat müdürü refakat ettirildi. Ancak görevliler, araştırmacıların yürüyüş ve tırmanış temposuna ayak uyduramadı.

Raporda bu durum, “Onlar günde 30 kilometre geziyor, dağlara tırmanıyorlardı. Hülâsa ne olduklarını ve ne yaptıklarını fennî bir şekilde tezahür ettirmek mümkün olamadı” ifadeleriyle anlatıldı.

Zigana’daki çalışmalar için uzman önerisi

Yabancıların faaliyetlerine yönelik gözetimin yüzeysel kaldığı değerlendirmesinin yapıldığı raporda, Zigana’da aylarca araştırma yapan iki İngiliz’in çalışmalarının, ilgili bakanlıkların görevlendireceği uzmanlar eşliğinde denetlenmesi önerildi.

İlgili birimlerden, yabancı seyyah ve araştırmacılar hakkında sahip oldukları bilgileri istihbarat servisiyle paylaşmaları da istendi.

Trabzon’da botanikçilerin takibi 1933 raporunda: Görevliler tempolarına yetişemedi - Günebakış Trabzon